Mamy opinię prof. Ryszarda Piotrowskiego, która stawia poważne zarzuty ustawie.

W polskiej debacie publicznej zbyt często wielkie decyzje przedstawia się jako techniczne formalności. Kilka stron uzasadnienia, pośpiech legislacyjny, hasła o bezpieczeństwie i gotowe — temat ma być zamknięty. Tymczasem właśnie w takich sprawach trzeba zadawać pytania najważniejsze: kto naprawdę decyduje, kto przejmuje kontrolę i gdzie kończy się współpraca, a zaczyna oddawanie realnej władzy nad państwem.

Takie właśnie pytania stawia opinia konstytucjonalisty prof. Ryszarda Piotrowskiego, sporządzona na zlecenie posła Grzegorza Płaczka. Dokument dotyczy zgodności ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE z Konstytucją RP oraz traktatami Unii Europejskiej. Wnioski są jednoznaczne i bardzo mocne: według autora opinii ustawa w całości jest niezgodna z Konstytucją w zakresie, w jakim uzależnia obronność Polski i bezpieczeństwo obywateli od organów Unii Europejskiej, a dodatkowo została uchwalona w sposób budzący poważne zastrzeżenia proceduralne. Z całą opinią dr hab. prof. UW Ryszarda Piotrowskiego możesz zapoznać się na dole artykułu.

Nie chodzi tylko o pieniądze. Chodzi o władzę nad bezpieczeństwem państwa!

Z formalnego punktu widzenia ustawa ma umożliwić korzystanie ze środków pochodzących z pożyczki SAFE, przewidzianej w rozporządzeniu Rady UE 2025/1106. W opinii podkreślono jednak, że ustawa nie jest jedynie technicznym narzędziem finansowym, lecz stanowi element znacznie szerszego mechanizmu, który wiąże finansowanie wydatków obronnych z unijnym systemem warunkowości. Innymi słowy: nie chodzi wyłącznie o dostęp do pieniędzy, ale o to, że wraz z pieniędzmi pojawia się zewnętrzny wpływ na obszar kluczowy dla suwerenności państwa.

Prof. Piotrowski wskazuje, że skoro ustawa służy realizacji instrumentu SAFE, to w praktyce prowadzi również do związania polskiej polityki obronnej z mechanizmem, w którym Komisja Europejska i Rada mogą wpływać na wypłatę środków. W opinii uznano, że taki model oznacza trwałe uzależnienie obronności Rzeczypospolitej i bezpieczeństwa obywateli od organów Unii Europejskiej kierujących się kryteriami, których treść same te organy określają. To już nie jest zwykła koordynacja. To jest pytanie o granice przekazania kompetencji.

Konstytucja nie pozwala oddać wszystkiego pod cudzą kontrolę!

Najmocniejszy zarzut opinii dotyczy art. 90 ust. 1 Konstytucji RP. Autor przypomina, że Polska może przekazać organizacji międzynarodowej kompetencje tylko „w niektórych sprawach”. Nie wolno natomiast przekazać w sposób uniwersalny kompetencji należących do istoty suwerenności państwa. A do takich należą właśnie armia, bezpieczeństwo i realna kontrola nad obronnością.

W opinii wybrzmiewa teza, że finansowanie wojska nie jest sprawą poboczną ani techniczną. Kto kontroluje źródło finansowania uzbrojenia, ten uzyskuje wpływ na zdolność państwa do prowadzenia samodzielnej polityki obronnej. Z tej perspektywy SAFE nie jawi się jako neutralne narzędzie wsparcia, lecz jako mechanizm, który może przesuwać środek ciężkości decyzyjności poza polskie organy konstytucyjne.

Suwerenność nie jest ozdobnikiem w preambule!

Opinia odwołuje się nie tylko do konkretnych przepisów Konstytucji, ale też do jej aksjologicznego fundamentu. Autor wskazuje na zasadę suwerennego i demokratycznego stanowienia o losie Rzeczypospolitej, wyrażoną w preambule. To ważne, bo w debacie publicznej słowo „suwerenność” bywa dziś celowo spłycane — jakby chodziło o slogan z wiecu, a nie o realną zdolność państwa do podejmowania własnych decyzji w sprawach najważniejszych.

Jeżeli państwo nie może w pełni samodzielnie decydować, jaki sprzęt kupuje, kiedy go kupuje i na jakich zasadach finansuje bezpieczeństwo swoich obywateli, to trudno mówić o pełnej podmiotowości. Właśnie na ten problem wskazuje opinia: ryzyko ograniczenia niezależnego decydowania o uzbrojeniu i harmonogramie zakupów ma być, zdaniem autora, wystarczające do zakwestionowania zgodności ustawy z konstytucyjną zasadą suwerenności.

Kto naprawdę miałby kontrolować polskie wojsko?

W opinii pojawia się także argument, że ustawa może być sprzeczna z art. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym władza w Rzeczypospolitej pochodzi od Narodu i jest sprawowana przez jego przedstawicieli. Jeżeli o finansowaniu zdolności obronnych współdecydują podmioty zewnętrzne, to powstaje problem demokratycznej legitymacji. Polacy wybierają swoich przedstawicieli, Prezydenta RP i parlament, a nie Komisję Europejską.

Autor opinii idzie jeszcze dalej, wskazując, że mechanizm warunkowości może pośrednio wpływać nawet na wynik wyborów w Polsce, skoro od oceny organów UE mogłoby zależeć przekazanie środków na potrzeby wojska. To już nie jest zarzut kosmetyczny. To jest ostrzeżenie przed sytuacją, w której polityka bezpieczeństwa i mechanizmy demokratyczne zaczynają być splatane z zewnętrzną presją instytucjonalną.

Prezydent, rząd, Siły Zbrojne — i nagle ktoś trzeci…

Prof. Piotrowski wskazuje także na możliwą kolizję ustawy z art. 26 ust. 2 Konstytucji RP, który mówi o demokratycznej kontroli nad Siłami Zbrojnymi, oraz z art. 134 ust. 1, zgodnie z którym Prezydent RP jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych. W opinii zaakcentowano, że organy unijne nie mają demokratycznej legitymacji właściwej dla polskiego ustroju i nie mogą stać się faktycznym współdecydentem w sprawach obronności.

Podobny zarzut dotyczy Rady Ministrów, która zgodnie z Konstytucją sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju. Jeśli jednak finansowanie zbrojeń zostaje obudowane mechanizmem zewnętrznej warunkowości, to rząd również przestaje być w pełni samodzielnym gospodarzem tej sfery. To właśnie dlatego opinia nie traktuje SAFE jako ustawy o pożyczce, lecz jako regulację ustrojowo doniosłą.

Autor opinii wskazuje też na problem z prawem unijnym!

Co szczególnie istotne, dokument nie przedstawia sprawy w prostym schemacie „Konstytucja kontra Unia”. Wręcz przeciwnie — autor argumentuje, że ustawa może być niezgodna także z samymi traktatami unijnymi. Przywołuje art. 4 ust. 2 TUE, zgodnie z którym bezpieczeństwo narodowe pozostaje w zakresie wyłącznej odpowiedzialności każdego państwa członkowskiego, a także art. 5 ust. 2 TUE, który stanowi o zasadzie przyznania kompetencji. W opinii podkreślono również znaczenie art. 3, art. 4 i art. 346 TFUE, z których ma wynikać brak podstaw do uzależniania finansowania armii państwa członkowskiego od decyzji organów UE.

To bardzo ważny fragment całej argumentacji. Pokazuje bowiem, że spór nie dotyczy samej idei współpracy europejskiej, lecz granic, których nie powinno się przekraczać nawet pod szyldem wspólnego bezpieczeństwa. Nie każda centralizacja jest legalna tylko dlatego, że została ubrana w unijne procedury.

Pośpiech zamiast namysłu. A stawką jest obronność państwa!

Drugi wielki blok zarzutów dotyczy jakości samego procesu ustawodawczego. Opinia wskazuje, że projekt wpłynął do Sejmu 11 lutego 2026 r., tego samego dnia skierowano go do pierwszego czytania i przygotowano sprawozdanie komisji, 12 lutego odbyło się drugie czytanie, 13 lutego ustawę uchwalono, a całość procedowano bez oceny skutków regulacji i bez konsultacji społecznych.

W tak wrażliwej dziedzinie taki pośpiech nie jest dowodem sprawności, lecz sygnałem alarmowym. Państwo poważne nie podejmuje decyzji o strategicznym znaczeniu dla obronności w rytmie ekspresowego głosowania, bez pogłębionej debaty i bez realnej analizy skutków. Według opinii właśnie dlatego ustawa może naruszać art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz zasadę rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych.

Bezpieczne państwo nie powstaje w trybie „na wczoraj”!

Autor opinii krytykuje również rozwiązanie, zgodnie z którym ustawa miałaby wejść w życie już następnego dnia po ogłoszeniu. W uzasadnieniu projektu wskazano, że wynikało to z planowanego zawarcia umowy pożyczkowej z Komisją Europejską jeszcze przed marcem 2026 r. Zdaniem autora taki tryb jest arbitralny i narusza zasadę odpowiedniego okresu dostosowawczego, czyli jedną z podstaw przyzwoitej legislacji.

To kolejny przykład myślenia, które w Polsce niestety zbyt często wraca pod różnymi sztandarami: najpierw polityczna decyzja, później błyskawiczne przepchnięcie ustawy, a dopiero na końcu oczekiwanie, że obywatele i instytucje bez szemrania dostosują się do nowej rzeczywistości. Tyle że tak nie buduje się ani zaufania do państwa, ani trwałego bezpieczeństwa.

Najważniejsze pytanie brzmi: czy jeszcze decydujemy sami?

W istocie cała opinia sprowadza debatę do pytania fundamentalnego: czy Polska ma prawo samodzielnie decydować o własnej obronności, czy też może tę sferę uzależnić od mechanizmów zewnętrznych, nawet jeśli są one ubrane w język współpracy, pożyczek i wspólnego przemysłu obronnego?

Prof. Ryszard Piotrowski odpowiada na to pytanie jasno: nie. W jego ocenie ustawa o SAFE nie tylko narusza konstytucyjne granice przekazywania kompetencji, ale także została uchwalona w sposób, który podważa standardy demokratycznego państwa prawnego. To nie jest drobna uwaga legislacyjna. To oskarżenie o naruszenie fundamentów ustroju.

Prezydent RP Karol Nawrocki zadecydował!

Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że 12 marca 2026 roku Prezydent RP Karol Nawrocki ogłosił w orędziu, iż nie podpisze ustawy dotyczącej pożyczki SAFE. Uzasadniając swoją decyzję, wskazał, że nie zaakceptuje rozwiązań, które — w jego ocenie — uderzają w polską suwerenność, niezależność oraz bezpieczeństwo ekonomiczne i militarne. W świetle opinii prof. Ryszarda Piotrowskiego decyzja ta wydaje się merytorycznie uzasadniona, ponieważ pozostaje zbieżna z przedstawionymi w niej poważnymi zarzutami konstytucyjnymi i ustrojowymi wobec całej regulacji. Trudno bowiem nie zauważyć, że argumentacja prezydenta współbrzmi z ostrzeżeniem konstytucjonalisty, iż bezpieczeństwo państwa nie może być budowane za cenę ograniczania realnej podmiotowości Rzeczypospolitej.

Państwo nie może pożyczać bezpieczeństwa kosztem suwerenności!

Można oczywiście spierać się z wnioskami opinii. Taka jest natura debaty konstytucyjnej. Nie można jednak uczciwie przemilczeć ciężaru postawionych w niej zarzutów. Jeżeli bowiem bezpieczeństwo państwa ma być finansowane w modelu, który równocześnie otwiera drogę do zewnętrznego wpływu na tę sferę, to nie mamy do czynienia wyłącznie z instrumentem finansowym. Mamy do czynienia z ustrojowym przesunięciem granicy.

A na takie przesunięcia wolne państwo powinno reagować z najwyższą czujnością. Bo obronność nie jest polem eksperymentu. I nie może stać się walutą wymienną w polityczno-instytucjonalnej grze.

Źródło – opinia z 11 marca 2026 roku autorstwa dr hab. prof. UW Ryszarda Piotrowskiego, sporządzona jako opinia zewnętrzna wskazana przez posła Grzegorza Płaczka, w przedmiocie zgodności ustawy dotyczącej programu SAFE z Konstytucją RP oraz traktatami UE.

✍️ Autor tekstu: Adam Kania.

ℹ️ Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.