Żyjemy w czasach, gdzie granice kiedyś nieprzekraczalne są daleko przekroczone. Nikogo nie dziwi obecność tematów czy obrazów związanych z zachowaniami ze sfery obyczajowej, gdzie były one obecne w miejscach, jak to kiedyś mówiono niewidocznych dla porządnego towarzystwa. Obecnie mamy nadal w kodeksie wykroczeń art. 140 kodeksu wykroczeń, który dotyczy tak zwanego nieobyczajnego wybryku – cytuję: „Kto publicznie dopuszcza się nieobyczajnego wybryku, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 1500 złotych albo karze nagany.”

🧐 Zgodnie ze słownikiem języka polskiego wybryk to „postępek odbiegający od przyjętych obyczajów, norm zachowania się; wyskok” (Słownik Języka Polskiego, t. 9, 1967, s. 1408). Karze na podstawie art. 140 k.w. podlega każdy, kto dopuszcza się wybryku, który:
▶ zostanie oceniony jako nieobyczajny,
▶ a ponadto popełniono go publicznie.

⚠️ Pojęcie nieobyczajnego wybryku ma związek z zasadami współżycia społecznego. W prawie cywilnym są to zasady moralne, a także – choć nie jest to przez wszystkich przedstawicieli doktryny akceptowane – zasady obyczajowe, mające powszechne społeczne uznanie i dotyczące bezpośrednio stosunków między ludźmi (postępowania ludzi w stosunku do siebie), które nie są obowiązującymi normami prawnymi (J. Jezioro [w:] Encyklopedia Prawa, s. 1030).

⚠️ Interpretując pojęcie nieobyczajnego wybryku, należy się odwołać do rozumienia zasad współżycia społecznego na gruncie prawa cywilnego. Nieobyczajny wybryk jest to lekceważące zasady współżycia społecznego i w konsekwencji mogące wywołać negatywną ocenę przeciętnego człowieka.

⚠️ Wśród zachowań stanowiących nieobyczajny wybryk wymienia się w literaturze:
▶ zaspokajanie potrzeby fizjologicznej,
▶ różnego rodzaju gorszące zachowania osób nietrzeźwych, na przykład zataczanie i przewracanie się na ulicy,
▶ znajdowanie się w stanie wzbudzającym odrazę, na przykład będąc w ubraniu zabrudzonym wymiocinami lub z rozpiętymi spodniami (D. Egierska-Miłoszewska, Nieobyczajny, s. 67),
▶ picie alkoholu na cmentarzu podczas uroczystości żałobnej czy też demonstracyjne picie alkoholu u stóp pomnika, który upamiętnia ważne dla życia narodu wydarzenie (W. Radecki, Oceny, s. 51),
▶ okazywanie gestów, rysunków, fotografii, napisów, filmów lub utworów muzycznych wywołujących poczucie wstydu,
▶ dopuszczenie się czynu lubieżnego (G. Kasicki, A. Wiśniewski, Kodeks wykroczeń, s. 362).

⚠️ W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się w doktrynie dopuszczalności uznania sztuki jako okoliczności wyłączającej bezprawność. Zauważa się również, że coraz częściej działania artystyczne wykraczają poza granice tradycyjnie pojmowanej sztuki i naruszają dobra chronione prawem.

⚠️ Wskazuje się na przykłady kontrowersyjnych zachowań, jak na przykład mający miejsce na ulicach Rotterdamu happening Olega Kulika, podczas którego, występując jako „pies Pawłowa”, był on prowadzony nago na smyczy. Podobne obrazy pojawiają się na organizowanych tak zwanych „Marszach Równości”. Tego rodzaju zachowanie może być kwalifikowane jako wykroczenie przewidziane w art. 140 K.W. Podobnie jest w przypadku, gdy występujący na scenie aktorzy, prezentując przedstawienie, obnażają się i symulują nieobyczajne zachowania.

⚠️ Według niektórych przedstawicieli doktryny prawa odpowiedzialność za wykroczenie sankcjonowane w art. 140 K.W. może być w takich sytuacjach wyłączona na zasadzie kontratypu, w tym wypadku zgody odbiorcy. Świadomość i zgoda publiczności na treść przedstawienia mogą przesądzić o wyłączeniu odpowiedzialności ze względu na kontratyp zgody uprawnionego. Natomiast w razie braku świadomości lub akceptacji treści występu bezprawność czynów może być wyłączona ze względu na kontratyp sztuki (J.J. Nalewajko, R. Kubiak, Sztuka, s. 34).

🤔 Czy tego rodzaju interpretacja nie jest zbyt daleko idąca i zmierza do legalizacji coraz bardziej demoralizujących obrazów, które widzimy w naszym otoczeniu⁉

🤔 Czy tego rodzaju zgodę możemy domniemywać przez samo już pojawienie się w miejscu przedstawienia, gdzie nie zawsze widz wie i ma świadomość jaka będzie treść przedstawienia⁉

👉 Tego rodzaju domniemana zgoda i kontratyp, to koncepcja, nawet w dzisiejszych czasach zbyt daleko idąca.

✍️ Autor tekstu: mec. Sławomir Korbela.

ℹ️ Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacja Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.