Szczepienie przeciw HPV jest dziś w Polsce szczepieniem zalecanym, a nie obowiązkowym. Ministerstwo Zdrowia podaje to wprost w odpowiedziach dla pacjentów, ale w mediach pojawiły się zapowiedzi, że od 2027 r. szczepienia przeciw HPV miałyby stać się obowiązkowe dla dzieci i młodzieży w wieku 9–15 lat.
W publicznym programie szczepień przeciw HPV w Polsce dostępne są obecnie dwie szczepionki: 2-walentna Cervarix i 9-walentna Gardasil 9. To właśnie ich oficjalna dokumentacja rejestracyjna i porejestracyjna stanowi podstawowe źródło wiedzy o działaniach niepożądanych, także tych najpoważniejszych.
Najczęstsze działania niepożądane po szczepieniu przeciw HPV mają zwykle charakter łagodny i przemijający. Jednak w dokumentacji dotyczącej Gardasil 9 wymieniono także ciężkie zdarzenia zgłaszane po wprowadzeniu produktu do obrotu, w tym anafilaksję i reakcje anafilaktoidalne, skurcz oskrzeli, zespół Guillaina-Barrégo (GBS), ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia (ADEM) oraz idiopatyczną plamicę małopłytkową.
To są właśnie te przypadki, które część rodziców uznaje za „bardzo ciężkie”. Trzeba jednak dodać z całą precyzją to, co wynika z oficjalnej dokumentacji: są to w dużej części zgłoszenia spontaniczne po wprowadzeniu produktu do obrotu, pochodzące z populacji o nieznanej liczebności, dlatego nie zawsze można wiarygodnie oszacować ich częstość ani potwierdzić związek przyczynowy każdego pojedynczego przypadku ze szczepieniem.
Anafilaksja i reakcje anafilaktoidalne
to gwałtowne, ciężkie reakcje nadwrażliwości, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Mogą objawiać się dusznością, spadkiem ciśnienia, obrzękiem dróg oddechowych, pokrzywką i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Skurcz oskrzeli
polega na nagłym zwężeniu dróg oddechowych wskutek obkurczenia mięśni oskrzeli. Objawia się dusznością, świszczącym oddechem, kaszlem i uczuciem ucisku w klatce piersiowej, a w cięższych przypadkach może wymagać pilnego leczenia.
Zespół Guillaina-Barrégo (GBS)
to rzadka choroba neurologiczna, w której układ odpornościowy atakuje nerwy obwodowe. Może powodować narastające osłabienie mięśni, zaburzenia czucia, a w ciężkich przypadkach także porażenie i konieczność hospitalizacji.
Ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia (ADEM)
to poważny stan zapalny ośrodkowego układu nerwowego, związany z uszkodzeniem osłonek mielinowych w mózgu i rdzeniu kręgowym. Może prowadzić do zaburzeń widzenia, osłabienia, zaburzeń równowagi, drgawek lub zaburzeń świadomości i wymaga pilnej diagnostyki neurologicznej.
Idiopatyczna plamica małopłytkowa
to choroba, w której dochodzi do spadku liczby płytek krwi, co zwiększa skłonność do siniaków, wybroczyn i krwawień. W cięższych przypadkach może wymagać specjalistycznego leczenia i stałej kontroli lekarskiej.
W dokumentacji Cervarix ciężkie sygnały neurologiczne są opisane węziej. Oficjalne informacje wskazują przede wszystkim na omdlenia i reakcje wazowagalne, czasem z ruchami toniczno-klonicznymi, a także reakcje nadwrażliwości.
Osobnym problemem pozostaje odpowiedzialność i odszkodowanie. Ministerstwo Zdrowia podaje w swoim FAQ, że niepożądane dolegliwości po szczepieniu przeciw HPV nie dają prawa do odszkodowania z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych. Oznacza to, że w przypadku HPV nie działa ta uproszczona ścieżka kompensacyjna.
Jeśli zapowiadane w mediach zmiany dotyczące obowiązku szczepień HPV od 2027 r. rzeczywiście wejdą w życie, państwo zwiększy presję na rodziców, nie dając im jednocześnie dostępu do Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w przypadku niepożądanych dolegliwości po tym szczepieniu. W praktyce oznacza to, że ewentualny spór o odpowiedzialność nie trafi na prostszą ścieżkę kompensacyjną, lecz najpewniej na trudniejszą drogę dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych. Z perspektywy części rodzin wniosek będzie brutalnie prosty: w razie ciężkich powikłań zostają bez funduszu kompensacyjnego i z koniecznością samodzielnego szukania pomocy prawnej, a codzienny ciężar opieki nad dzieckiem po poważnym uszkodzeniu zdrowia spada przede wszystkim na rodzinę.
Autorka tekstu: Katarzyna Dutka
Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.
