W Polsce coraz głośniej mówi się o planach wprowadzenia obowiązkowych szczepień przeciw HPV dla dzieci. Sprawa przedstawiana jest opinii publicznej jako oczywisty element profilaktyki zdrowotnej. Rodzicom powtarza się, że preparaty są przebadane, bezpieczne i skuteczne, a wątpliwości należy traktować jako „dezinformację”.

Tymczasem ze Stanów Zjednoczonych napływają informacje, które powinny zapalić czerwoną lampkę każdemu odpowiedzialnemu rodzicowi, lekarzowi, posłowi i urzędnikowi Ministerstwa Zdrowia.

Według doniesień medialnych Merck, czyli koncern znany poza USA i Kanadą jako MSD, producent szczepionki Gardasil przeciw HPV, zdecydował się na ugodę w sprawach dotyczących poważnych powikłań, które osoby poszkodowane wiązały z podaniem tego preparatu. Mowa o ponad 200 sprawach oraz kwocie przekraczającej 50 milionów dolarów.

Oczywiście należy jasno powiedzieć: ugoda nie jest formalnym przyznaniem się do winy. Producent nadal utrzymuje, że jego szczepionki są bezpieczne i skuteczne. Jednak z perspektywy interesu publicznego pojawia się pytanie, którego nie wolno zbywać lekceważącym uśmiechem: dlaczego koncern z ogromnym zapleczem finansowym, eksperckim i prawniczym woli zapłacić dziesiątki milionów dolarów, zamiast przed sądem publicznie i definitywnie wykazać, że zarzuty są bezpodstawne?

To pytanie jest szczególnie istotne wtedy, gdy w Polsce rozważa się odejście od dobrowolności i wejście na drogę przymusu.

Jakie powikłania wskazywali poszkodowani?

Z informacji publikowanych przez kancelarie reprezentujące osoby poszkodowane wynika, że w sprawach dotyczących Gardasilu podnoszono zarzuty wystąpienia między innymi:
POTS, czyli zespołu posturalnej tachykardii ortostatycznej,
przedwczesnej niewydolności jajników,
problemów z płodnością,
chorób autoimmunologicznych, w tym tocznia i stwardnienia rozsianego,
zespołu Guillaina-Barrégo,
przewlekłego, wyniszczającego zmęczenia,
złożonego regionalnego zespołu bólowego.

Nie przesądzamy w tym miejscu, że w każdej konkretnej sprawie zachodził związek przyczynowy. Od tego są sądy, biegli i pełna dokumentacja medyczna. Ale nie wolno też udawać, że problem nie istnieje tylko dlatego, że jest niewygodny dla narracji promocyjnej.

Jeżeli osoby poszkodowane zgłaszają tak poważne objawy, jeżeli sprawy trafiają do sądów, jeżeli producent decyduje się na kosztowną ugodę, a jednocześnie w literaturze naukowej pojawiają się sygnały bezpieczeństwa wymagające dalszego badania, to państwo nie może zachowywać się jak dział marketingu koncernu farmaceutycznego.

Sygnały bezpieczeństwa to nie „dowód”, ale też nie powód do milczenia!

W ostatnich analizach opartych na rejestrach zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych wskazywano, że po szczepionce Gardasil 9 odnotowano określone sygnały bezpieczeństwa, m.in. dotyczące POTS, CRPS, przedwczesnej menopauzy, anafilaksji czy ostrego rozsianego zapalenia mózgu i rdzenia.

Autorzy takich analiz podkreślają, że systemy pasywnego zgłaszania działań niepożądanych nie dowodzą same w sobie związku przyczynowego. To ważne zastrzeżenie. Jednak dokładnie z tego samego powodu nie wolno ich ignorować. Sygnał bezpieczeństwa nie jest wyrokiem, ale jest ostrzeżeniem. A ostrzeżenia w ochronie zdrowia publicznego powinny prowadzić do rzetelnej kontroli, pełnej transparentności i uczciwej debaty.

Tymczasem w Polsce dyskusja wokół HPV coraz częściej sprowadzana jest do prostego schematu: kto pyta – ten szerzy dezinformację. Kto żąda danych – ten jest „antyszczepionkowcem”. Kto chce dobrowolności – ten rzekomo działa przeciw zdrowiu publicznemu.

To nie jest debata. To jest kneblowanie pytań.

Obowiązek szczepień to zupełnie inny poziom odpowiedzialności państwa!

Państwo może prowadzić kampanie informacyjne. Państwo może finansować profilaktykę. Państwo może zachęcać do określonych decyzji zdrowotnych. Ale wprowadzenie obowiązku to zupełnie inna kategoria ingerencji w prawa rodziców i dzieci.

W polskim porządku konstytucyjnym każda ingerencja w wolności i prawa obywatelskie musi spełniać warunek konieczności, proporcjonalności i przydatności. Wynika to wprost z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Gdy państwo chce wejść w sferę decyzji medycznych dotyczących dzieci, musi wykazać nie tylko ogólną korzyść populacyjną, ale także to, że przymus jest rzeczywiście niezbędny i że nie da się osiągnąć celu środkami mniej dolegliwymi.

A czy Ministerstwo Zdrowia wykazało, że dobrowolny, dobrze opisany, przejrzysty i monitorowany program szczepień HPV nie wystarczy? Czy przedstawiło pełną analizę ryzyka? Czy opublikowało ocenę skutków prawnych, społecznych i medycznych ewentualnego przymusu? Czy przygotowało system realnego monitorowania powikłań i realnej pomocy dla osób poszkodowanych?

To są pytania, które powinny paść zanim jakikolwiek urzędnik wpisze HPV do katalogu szczepień obowiązkowych.

Rodzice mają prawo do informacji, a nie do propagandy!

Fundacja Twoje VETO stoi na stanowisku, że rodzic ma prawo do pełnej, rzetelnej i niewybiórczej informacji. Nie tylko do folderu promocyjnego. Nie tylko do hasła „bezpieczne i skuteczne”. Nie tylko do kampanii z udziałem celebrytów, influencerów i organizacji społecznych.

Rodzic ma prawo wiedzieć:
czy wobec producenta toczą się lub toczyły sprawy sądowe
jakie powikłania zgłaszali poszkodowani
czy zawarto ugody i na jakich ogólnych zasadach
jakie sygnały bezpieczeństwa pojawiają się w rejestrach NOP
jak państwo zamierza monitorować działania niepożądane
kto poniesie odpowiedzialność w razie poważnych powikłań
czy istnieje realny, szybki i sprawiedliwy mechanizm odszkodowawczy
czy kampanie promujące szczepienia są finansowo i organizacyjnie wolne od konfliktów interesów

To nie są pytania „antynaukowe”. To są pytania obywatelskie.

Influencerzy, kampanie i pytania o odpowiedzialność?

W ostatnim czasie szczepienia przeciw HPV promowane są również poprzez kampanie społeczne z udziałem osób publicznych, organizacji i influencerów. W przekazie pojawiają się znane nazwiska, hasła profilaktyczne i emocjonalne komunikaty kierowane także do chłopców oraz ich rodziców.

Każdy ma prawo promować poglądy, które uważa za słuszne. Ale jeżeli kampania dotyczy interwencji medycznej u dzieci, to odpowiedzialność za słowo jest szczególna. Nie wystarczy krótki spot, chwytliwy slogan i znana twarz. Potrzebna jest pełna informacja o korzyściach, ograniczeniach, ryzykach, działaniach niepożądanych, alternatywach oraz zasadach odpowiedzialności.

Dlatego pytamy publicznie: czy osoby i organizacje promujące szczepienia HPV monitorują najnowsze informacje dotyczące spraw Gardasilu? Czy odniosą się do ugody na ponad 50 milionów dolarów? Czy poinformują rodziców nie tylko o postulowanych korzyściach, ale również o zgłaszanych powikłaniach i kontrowersjach? Czy poprą pełną jawność danych o NOP?

Jeżeli ktoś występuje w kampanii wpływającej na decyzje zdrowotne rodziców i dzieci, powinien mieć odwagę zmierzyć się także z trudnymi pytaniami.

Nie chodzi o strach. Chodzi o wolność, odpowiedzialność i jawność

Fundacja Twoje VETO nie twierdzi, że każdy przypadek choroby po szczepieniu musi oznaczać związek przyczynowy. Nie twierdzimy też, że temat HPV jest nieistotny. Rak szyjki macicy i inne choroby związane z HPV są realnym problemem zdrowotnym.

Ale właśnie dlatego debata musi być uczciwa.

Nie można jednocześnie mówić rodzicom, że mają zaufać państwu, a potem odmawiać im prawa do zadawania pytań. Nie można wprowadzać obowiązku, a jednocześnie przemilczać informacje o poważnych sporach sądowych dotyczących producenta. Nie można nazywać troski o bezpieczeństwo dzieci „dezinformacją”, jeśli sam świat nauki wskazuje na konieczność dalszego monitorowania określonych sygnałów bezpieczeństwa.

Dobrowolna decyzja medyczna wymaga informacji. Przymus wymaga jeszcze więcej: szczególnego uzasadnienia, szczególnej ostrożności i szczególnej odpowiedzialności państwa.

Czego żądamy?

W związku z informacjami dotyczącymi ugody Merck/MSD w sprawach Gardasilu Fundacja Twoje VETO wzywa Ministerstwo Zdrowia do publicznego przedstawienia stanowiska oraz odpowiedzi na kluczowe pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia ma wiedzę na temat spraw sądowych przeciwko Merck/MSD i ugody dotyczącej Gardasilu w USA?
Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje sprawy sądowe i ugody dotyczące Gardasilu w USA?
Czy resort posiada własną analizę najnowszych publikacji dotyczących sygnałów bezpieczeństwa po szczepionkach HPV?
Czy przed wprowadzeniem obowiązku szczepień HPV zostanie opublikowana pełna ocena skutków regulacji?
Czy rodzice otrzymają pełną informację o możliwych działaniach niepożądanych oraz ograniczeniach dostępnych danych?
Czy państwo zagwarantuje realny i szybki system pomocy dla osób, które zgłoszą poważne powikłania?
Czy kampanie promujące szczepienia HPV są wolne od konfliktów interesów i czy wszystkie źródła finansowania są jawne?
Czy Ministerstwo Zdrowia rozważy rezygnację z przymusu na rzecz dobrowolnego, transparentnego programu opartego na świadomej zgodzie rodziców?

Rodzicu — nie oddawaj swojego prawa do decyzji!

Największym zagrożeniem nie jest samo pytanie. Największym zagrożeniem jest sytuacja, w której rodzice przestają pytać, bo boją się etykiety, presji albo urzędowego przymusu.

Zdrowie dziecka to nie kampania reklamowa. To nie slogan. To nie statystyka w tabeli. To konkretne życie, konkretna rodzina i konkretna odpowiedzialność.

Dlatego jako Fundacja Twoje VETO mówimy jasno: zanim państwo wprowadzi jakikolwiek obowiązek szczepień przeciw HPV, musi odpowiedzieć na wszystkie pytania dotyczące bezpieczeństwa, odpowiedzialności, jawności i praw rodziców.

Nie zgadzamy się na przymus bez pełnej prawdy.
Nie zgadzamy się na propagandę zamiast debaty.
Nie zgadzamy się na traktowanie rodziców jak przeszkody administracyjnej.

Rodzice mają prawo wiedzieć. Rodzice mają prawo pytać. Rodzice mają prawo decydować.

Autor tekstu: Adam Kania.

ℹ️ Jeśli uważasz, że to, co robimy, ma sens, możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów — szczegóły w menu WSPARCIE.