Do Sejmu trafił projekt ustawy zakładający całkowitą likwidację systemu kaucyjnego. Czy system kaucyjny jest do likwidacji? Zostały ostatnie dni, aby zabrać głos.

Od kilku miesięcy Polacy płacą kaucję za oznaczone butelki i puszki, przechowują niezgniecione opakowania, a następnie odnoszą je do sklepów lub butelkomatów, aby odzyskać swoje pieniądze.

System miał zwiększyć poziom recyklingu i ograniczyć liczbę odpadów trafiających do środowiska. Jego przeciwnicy wskazują jednak, że w praktyce stał się kosztownym i uciążliwym mechanizmem, którego ciężar ponoszą konsumenci, przedsiębiorcy oraz samorządy.

🏛 Projekt likwidacji systemu kaucyjnego.

6 sierpnia 2026 roku do Sejmu wpłynął projekt ustawy przygotowany przez grupę 17 posłów Konfederacji. Przedstawicielem wnioskodawców jest poseł Grzegorz Płaczek.

Projekt zakłada uchylenie przepisów tworzących system kaucyjny oraz powrót do zbierania plastikowych butelek i puszek przede wszystkim za pośrednictwem żółtych pojemników na odpady.

Samo wniesienie projektu nie oznacza jednak, że system został albo w najbliższym czasie zostanie zlikwidowany. Obowiązujące zasady nadal pozostają w mocy, a propozycja znajduje się dopiero na początku drogi legislacyjnej.

🗳 Zostały ostatnie dni konsultacji.

Konsultacje społeczne projektu rozpoczęły się 11 sierpnia i potrwają do 10 września 2026 roku.

Oznacza to, że pozostały już tylko trzy dni, aby wejść na stronę Sejmu, zapoznać się z projektem i wypełnić ankietę. Uczestnik konsultacji może wskazać, czy popiera proponowane rozwiązanie, a także przedstawić swoje uwagi.

W chwili przygotowywania artykułu w konsultacjach uczestniczyło już ponad 4 tysiące osób.

To możliwość bezpośredniego przedstawienia swojej opinii jeszcze przed rozpoczęciem właściwych prac parlamentarnych.

👉 Projekt ustawy, ankieta oraz informacje o konsultacjach są dostępne na stronie Sejmu.

♻️ Jak obecnie działa system?

System obejmuje opakowania oznaczone specjalnym znakiem:

🔹 plastikowe butelki jednorazowego użytku o pojemności do 3 litrów – kaucja wynosi 50 groszy,

🔹 metalowe puszki o pojemności do 1 litra – kaucja wynosi 50 groszy,

🔹 szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra – kaucja wynosi 1 zł.

Kaucja jest doliczana do ceny napoju. Do odzyskania pieniędzy nie jest potrzebny paragon, ale opakowanie musi mieć odpowiednie oznaczenie i nie może być zgniecione ani uszkodzone.

Sklepy o powierzchni przekraczającej 200 m² mają obowiązek przyjmowania opakowań objętych systemem. Mniejsze placówki muszą pobierać kaucję, natomiast przyjmowanie plastikowych butelek i puszek jest dla nich zasadniczo dobrowolne.

💰 Kaucja czy kolejna opłata?

Autorzy projektu wskazują, że konsument odzyskuje pieniądze tylko wtedy, gdy zachowa opakowanie w odpowiednim stanie i odniesie je do właściwego punktu.

Jeżeli butelka zostanie zgnieciona, etykieta uszkodzona albo w pobliżu nie ma sklepu przyjmującego opakowania, wpłacona kaucja może nie wrócić do klienta.

Problem może być szczególnie odczuwalny dla:

🔸 osób starszych i mających trudności z poruszaniem się,

🔸 osób z niepełnosprawnościami,

🔸 mieszkańców wsi i mniejszych miejscowości,

🔸 ludzi, którzy nie mają miejsca na przechowywanie niezgniecionych opakowań.

Wątpliwości budzi także konieczność magazynowania i przewożenia niezgniecionych butelek. Zajmują one znacznie więcej miejsca, chociaż wcześniej przez lata zachęcano konsumentów do zgniatania opakowań przed wyrzuceniem.

🏪 Koszty dla sklepów i samorządów.

System wymaga od przedsiębiorców dostosowania sposobu rozliczania sprzedaży, obsługi zwrotów, zapewnienia miejsca do przechowywania opakowań oraz współpracy z operatorami. Większe placówki ponoszą również koszty zakupu i utrzymania butelkomatów.

Przedstawiciele małych sklepów wskazują, że nowe obowiązki są dla nich znacznie bardziej odczuwalne niż dla dużych sieci handlowych, które mają większe możliwości organizacyjne i finansowe.

Zastrzeżenia zgłaszają także samorządy. Poza gminnym systemem znalazła się część najbardziej wartościowych odpadów – plastikowe butelki i aluminiowe puszki. Gminy nadal muszą odbierać i zagospodarowywać pozostałe odpady, ale tracą część wpływów ze sprzedaży zebranych surowców.

Może to wpływać na koszty całego systemu gospodarki odpadami, a w konsekwencji również na opłaty ponoszone przez mieszkańców.

🌍 Dlaczego część środowisk broni systemu?

Zwolennicy systemu podkreślają, że finansowa zachęta zwiększa liczbę opakowań wracających do recyklingu. Dzięki temu mniej butelek i puszek powinno trafiać do odpadów zmieszanych, lasów, rzek oraz na pobocza dróg.

Wskazują również, że kaucja nie jest podatkiem, ponieważ konsument może ją w całości odzyskać, a zwrot opakowania nie wymaga okazania paragonu.

Przeciwko całkowitej likwidacji systemu opowiedział się m.in. Związek Przedsiębiorców i Pracodawców. Organizacja zwraca uwagę na inwestycje poniesione przez przedsiębiorców oraz na wynikające z prawa Unii Europejskiej wymagania dotyczące zbierania opakowań.

🇪🇺 Czy powrót do żółtych pojemników wystarczy?

Unijne regulacje przewidują, że do 2029 roku państwa członkowskie mają zapewnić systemy kaucyjne dla jednorazowych plastikowych butelek i metalowych opakowań na napoje.

Możliwość odstępstwa ma dotyczyć państw osiągających odpowiednio wysoki poziom selektywnej zbiórki i potrafiących wykazać, że zrealizują wymagane cele bez obowiązkowego systemu kaucyjnego.

Projekt przewiduje powrót do zbierania opakowań przede wszystkim w żółtych pojemnikach. Na obecnym etapie nie można jednak przesądzić, czy samo to rozwiązanie pozwoli Polsce osiągnąć poziomy zbiórki wymagane przez Unię Europejską.

Dlatego ewentualnej likwidacji systemu powinna towarzyszyć rzetelna analiza oraz przedstawienie skutecznej i policzalnej alternatywy.

⏳ Kiedy Sejm zajmie się projektem?

Na 7 września 2026 roku projekt nadal znajduje się na etapie konsultacji społecznych oraz opiniowania. Nie otrzymał jeszcze numeru druku sejmowego i nie został skierowany do pierwszego czytania.

Po zakończeniu konsultacji powinny zostać opublikowane ich wyniki. Projekt musi również przejść kontrolę formalną i otrzymać wymagane opinie, w tym analizę jego skutków ekonomicznych. Dopiero później może otrzymać numer druku i zostać skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu albo właściwej komisji.

Najbliższe posiedzenie Sejmu zaplanowano na 15–18 września 2026 roku. Obecnie projekt nie znajduje się jednak w ogłoszonym porządku prac, dlatego nie można zapewnić, że posłowie zajmą się nim właśnie wtedy.

Termin rozpoczęcia prac parlamentarnych nie został jeszcze oficjalnie wyznaczony. Może to nastąpić podczas jednego z kolejnych posiedzeń, ale decyzja w tej sprawie będzie należała do Marszałka Sejmu.

⚖️ Dobre hasła, rzeczywiste koszty.

System kaucyjny pokazuje również szerszy problem. Za rozwiązaniami przedstawianymi przez polityków jako nowoczesne, ekologiczne i korzystne społecznie mogą kryć się dodatkowe obowiązki, koszty oraz codzienne utrudnienia ponoszone przez obywateli. Nowe normy dobrze wyglądają w ustawach, raportach i oficjalnych wystąpieniach, ale ich praktyczne konsekwencje odczuwają zwykli ludzie – w swoich domach, portfelach i codziennym życiu.

Zbyt często najpierw powstaje regulacja, a dopiero później ktoś pyta, czy jest ona wygodna, sprawiedliwa i rzeczywiście potrzebna. Czy potrzeby obywateli naprawdę powinny znajdować się na końcu procesu podejmowania decyzji?

❓ Ekologia czy kosztowny obowiązek?

Spór nie powinien sprowadzać się do wyboru pomiędzy ochroną środowiska a obojętnością wobec przyrody. Najważniejsze pytanie brzmi: czy obecny system jest najlepszym, najbardziej skutecznym i sprawiedliwym sposobem zbierania opakowań?

Ochrona środowiska nie może oznaczać tworzenia kosztownego mechanizmu, którego codzienną obsługę przerzuca się na konsumentów, sklepy i samorządy. Z drugiej strony likwidacja systemu powinna wiązać się z przedstawieniem realnej alternatywy, która pozwoli odzyskiwać wymagane ilości surowców.

Teraz głos mogą zabrać obywatele.

A Ty co sądzisz? Czy system kaucyjny powinien zostać całkowicie zlikwidowany, uproszczony czy pozostawiony w obecnej formie?

Zachęcamy do wzięcia udziału w konsultacjach.

✍ Autor tekstu: Natalia Mehlich.

ℹ️ Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.