Dziecko ma prawo do bezpiecznej szkoły. Dlaczego wciąż musi bać się kolejnej przerwy?

Grafika do artykułu o przemocy rówieśniczej i prawie dziecka do bezpiecznej szkoły. Każde dziecko ma prawo do szkoły wolnej od przemocy i poniżania.
PODZIEL SIĘ INFORMACJĄ

Przemoc rówieśnicza w szkole nie zawsze zostawia siniaki. Może jednak odebrać dziecku poczucie bezpieczeństwa, pewność siebie i przekonanie, że zasługuje na szacunek. Jak rozpoznać krzywdzenie i zareagować, zanim sytuacja się pogorszy?

Wyśmiewanie wyglądu, obraźliwe przezwiska, poniżanie na klasowej grupie czy odsuwanie od wspólnych zabaw nie mogą być traktowane jako zwykły element dorastania. Reakcja dorosłych nie powinna kończyć się na słowach: „Nie przejmuj się” albo „Musicie się jakoś dogadać”.

Dziecko ma obowiązek chodzić do szkoły. Dorośli mają obowiązek zadbać o to, żeby nie oznaczało to codziennego powrotu do miejsca, w którym doświadcza krzywdy.

Kiedy „żarty” stają się przemocą rówieśniczą?

Nie każdy spór między uczniami jest nękaniem. Szczególnie niebezpieczna jest jednak sytuacja, w której krzywdzenie się powtarza, a dziecko nie potrafi skutecznie się obronić — choćby dlatego, że przeciwko niemu występuje cała grupa.

Tłumaczenie, że „to tylko żarty”, nie rozwiązuje problemu. Jeśli jedna osoba regularnie staje się przedmiotem upokorzeń, dorośli powinni sprawdzić, co się dzieje, zamiast oczekiwać od niej większej odporności.

Przemoc może trwać również po lekcjach. Obraźliwe wiadomości, ośmieszające zdjęcia i komentarze sprawiają, że nawet dom przestaje być miejscem odpoczynku od szkolnych relacji.

Jak przemoc rówieśnicza wpływa na psychikę dziecka?

Według Światowej Organizacji Zdrowia doświadczanie nękania wiąże się z depresją, lękiem oraz zachowaniami samobójczymi. Skutki mogą utrzymywać się również w dorosłości. Nie oznacza to, że każde skrzywdzone dziecko zachoruje. Pokazuje jednak, dlaczego nie wolno bagatelizować powtarzającego się poniżania.

Dziecko może wycofywać się z kontaktów, tracić wiarę we własne możliwości i obawiać się kolejnego dnia. Trudności mogą odbijać się także na nauce.

Zanim zapytamy: „Dlaczego znowu dostałeś gorszą ocenę?”, warto zapytać: „Czy czujesz się w szkole bezpiecznie?”.

Samo przerwanie przemocy nie zawsze wystarczy, żeby natychmiast odbudować zaufanie. Potrzebne bywają czas, spokojna obecność dorosłych i pomoc specjalisty.

Kryzysy psychiczne dzieci — o statystykach odpowiedzialnie

Według danych Komendy Głównej Policji przytoczonych przez „Głos Nauczycielski” w 2025 roku odnotowano 1925 prób samobójczych dzieci i młodzieży oraz 161 zgonów samobójczych. To liczby pokazujące powagę kryzysów psychicznych wśród młodych ludzi.

Nie są to statystyki tragedii spowodowanych wyłącznie przemocą szkolną. Zachowania samobójcze mają złożone przyczyny, a nękanie może być jednym z czynników zwiększających ryzyko.

Kryzys nie jest nieuchronnym finałem przemocy. Odpowiednio wcześnie udzielona pomoc ma znaczenie i może pomóc dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa.

Jak szkoła powinna reagować na przemoc rówieśniczą?

Wizyta policjanta i pogadanka mogą wspierać profilaktykę. Nie zastąpią jednak interwencji, gdy konkretne dziecko jest już krzywdzone. Po spotkaniu uczniowie wracają przecież do tej samej klasy.

Szkoła może zrobić więcej niż zaprosić funkcjonariusza. Standardy ochrony małoletnich przewidują procedury reagowania na krzywdzenie, dokumentowanie zdarzeń i organizowanie wsparcia. Ministerstwo Edukacji udostępnia również ścieżki pomocy dotyczące przemocy rówieśniczej.

Rodzic powinien móc uzyskać konkretne odpowiedzi:

  • Kto zajmuje się zgłoszeniem?
  • Jak szkoła zabezpieczy dziecko przed kolejnymi incydentami?
  • Jakie działania podejmie wobec osób stosujących przemoc?
  • Kiedy sprawdzi, czy krzywdzenie ustało?

Potrzebne są rozmowy z uczniami i rodzicami, praca z klasą, wsparcie psychologiczno-pedagogiczne oraz konsekwencje zgodne ze statutem. Jeżeli sytuacja tego wymaga, konieczne jest zaangażowanie odpowiednich instytucji.

Nauczyciele także potrzebują wsparcia, dostępu do specjalistów i jasnych procedur. Trudności organizacyjne nie mogą jednak oznaczać pozostawienia dziecka bez ochrony.

Dlaczego to pokrzywdzone dziecko ma zmieniać szkołę?

Zmiana klasy lub szkoły może być potrzebnym rozwiązaniem, jeśli odpowiada potrzebom dziecka i pomaga odzyskać bezpieczeństwo. Nie powinna jednak automatycznie zastępować pracy nad przemocą.

Dziecko nie może otrzymywać komunikatu, że to ono musi zniknąć, ponieważ innym trudno powstrzymać krzywdzące zachowania. Pomocy i pracy wychowawczej potrzebuje również uczeń stosujący przemoc. Wsparcie nie wyklucza odpowiedzialności.

Miarą skutecznej reakcji szkoły jest to, czy krzywdzenie ustało i czy uczeń odzyskuje poczucie bezpieczeństwa. Sama liczba rozmów czy podpisanych notatek nie daje takiej odpowiedzi.

Zasada 4Z — jak pomóc dziecku doświadczającemu przemocy?

Dorośli nie muszą czekać na dramatyczne wyznanie dziecka, żeby zainteresować się jego samopoczuciem. W pierwszej pomocy emocjonalnej pomaga zasada 4Z:

  1. Zauważ — zwróć uwagę na zmianę zachowania, wycofanie, lęk przed szkołą czy utratę zainteresowań.
  2. Zapytaj — spokojnie, bez oceniania: „Widzę, że coś cię martwi. Co się dzieje? Jak mogę ci pomóc?”.
  3. Zaakceptuj — uznaj emocje dziecka. Zamiast „przesadzasz” powiedz: „Rozumiem, że to jest dla ciebie trudne. Dobrze, że mi o tym mówisz”.
  4. Zareaguj — zapewnij bezpieczeństwo, zgłoś przemoc i dopilnuj dalszych działań. W razie potrzeby sięgnij po pomoc specjalisty.

Jeżeli jesteśmy świadkami przemocy, należy przerwać ją w bezpieczny sposób, zadbać o dziecko, a następnie spokojnie z nim porozmawiać.

Rozmowa jest początkiem pomocy. Muszą za nią iść konkretne działania oraz sprawdzenie, czy krzywdzenie rzeczywiście ustało.

Gdzie szukać pomocy w kryzysie?

Jeżeli dziecko mówi, że nie chce żyć, robi sobie krzywdę albo nie widzi wyjścia z sytuacji, potrzebuje pilnej pomocy.

W bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112 i nie pozostawiaj dziecka samego.

Dziecko zgłaszające przemoc powinno usłyszeć: „Dobrze, że o tym powiedziałeś. To nie twoja wina. Zajmiemy się tym”. A potem zobaczyć, że za tymi słowami idą działania.

Autor tekstu: Katarzyna Dutka.

Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera, aby być zawsze na bieżąco z naszymi wiadomościami!

Przeczytaj naszą politykę prywatności w celu zaznajomienia się z Twoimi prawami.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *