Domy Wczasów Dziecięcych. Czym są i dlaczego mają zniknąć z polskiego systemu oświaty?

Jeszcze kilkanaście lat temu Domy Wczasów Dziecięcych były ważnym elementem polskiego systemu edukacji. Organizowano w nich zielone szkoły, turnusy zdrowotne, zajęcia edukacyjne, wyjazdy integracyjne oraz pobyty dla dzieci z terenów o trudniejszych warunkach społecznych. Dziś ich przyszłość stoi pod znakiem zapytania. Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt rozporządzenia przewidujący wygaszenie tej formy działalności od 1 stycznia 2027 roku.

Czym są Domy Wczasów Dziecięcych?

Domy Wczasów Dziecięcych (DWD) są publicznymi lub niepublicznymi placówkami systemu oświaty. Ich zadaniem jest zapewnienie uczniom opieki, wychowania oraz organizowanie pobytu poza miejscem zamieszkania. Nie są to szkoły ani internaty. Ich działalność koncentruje się przede wszystkim na organizacji krótkoterminowych pobytów edukacyjnych.

W praktyce odbywają się tam między innymi:

• zielone szkoły,
• warsztaty edukacyjne,
• zajęcia ekologiczne,
• pobyty sportowe,
• programy profilaktyczne,
• turnusy integracyjne dla dzieci i młodzieży.

Placówki współpracują z nauczycielami oraz szkołami z całej Polski, umożliwiając prowadzenie zajęć poza tradycyjną salą lekcyjną.

Ile Domów Wczasów Dziecięcych działa w Polsce?

Obecnie w Polsce funkcjonuje kilkadziesiąt Domów Wczasów Dziecięcych. Ich liczba od wielu lat systematycznie maleje. Najwięcej placówek znajduje się w regionach atrakcyjnych turystycznie – w górach, nad morzem oraz na Mazurach.

Placówki prowadzą przede wszystkim samorządy powiatowe, choć istnieją również DWD prowadzone przez podmioty niepubliczne.

Jaką rolę pełnią Domy Wczasów Dziecięcych?

DWD od wielu lat realizują znacznie więcej zadań niż tylko organizacja wypoczynku. Dla wielu szkół stanowią zaplecze do prowadzenia edukacji terenowej, zajęć przyrodniczych czy integracji klas.

W placówkach odbywają się również programy wspierające dzieci z problemami zdrowotnymi, trudnościami adaptacyjnymi oraz uczniów wymagających dodatkowego wsparcia wychowawczego. W wielu przypadkach pobyt w DWD pozwala dzieciom rozwijać zainteresowania, uczyć się współpracy i funkcjonowania w grupie.

To właśnie dlatego część środowiska oświatowego uważa, że Domy Wczasów Dziecięcych pełnią ważną funkcję społeczną, której nie da się łatwo zastąpić.

Dlaczego rząd chce zlikwidować Domy Wczasów Dziecięcych?

Ministerstwo Edukacji uzasadnia projekt przede wszystkim zmianami społecznymi oraz sposobem funkcjonowania tych placówek.

Według uzasadnienia projektu rozporządzenia obecnie DWD prowadzą głównie krótkie, kilkudniowe pobyty edukacyjne, przez co – zdaniem resortu – nie realizują już w praktyce pierwotnej funkcji zapewniania opieki uczniom podczas dłuższego pobierania nauki poza miejscem zamieszkania.

MEN wskazuje również, że:

• krótkie pobyty nie pozwalają prowadzić efektywnego procesu kształcenia,
• dochodzi do niejednolitego wykazywania uczestników w Systemie Informacji Oświatowej,
• zdarzają się przypadki zaliczania uczestników zwykłych wycieczek szkolnych do wychowanków DWD, co może wpływać na sposób naliczania finansowania.

W ocenie ministerstwa zadania związane z opieką nad uczniami poza miejscem zamieszkania mają przejąć bursy, które pozostaną jedynymi tego typu placówkami funkcjonującymi w systemie oświaty.

Czy wszyscy zgadzają się z decyzją MEN?

Projekt wywołał liczne dyskusje w środowisku samorządowym oraz wśród dyrektorów placówek.

Przeciwnicy likwidacji podkreślają, że Domy Wczasów Dziecięcych posiadają wieloletnie doświadczenie, wyspecjalizowaną kadrę oraz infrastrukturę dostosowaną do organizowania pobytów edukacyjnych dzieci. Ich zdaniem bursy pełnią zupełnie inną funkcję i nie zastąpią działalności prowadzonej przez DWD.

Pojawiają się również obawy dotyczące przyszłości pracowników oraz możliwości dalszego organizowania zielonych szkół w dotychczasowej formule.

Zwolennicy zmian wskazują natomiast, że system powinien zostać uproszczony, a zadania placówek lepiej uporządkowane, co ma ograniczyć niejasności organizacyjne i finansowe.

Co stanie się z Domami Wczasów Dziecięcych?

Projekt rozporządzenia przewiduje, że 31 grudnia 2026 roku będzie ostatnim dniem funkcjonowania DWD. Do tego czasu placówki mają działać na dotychczasowych zasadach, natomiast od 1 stycznia 2027 roku przestaną istnieć jako odrębny typ placówki systemu oświaty.

Jednocześnie projekt zakłada zakończenie procedur dotyczących tworzenia nowych DWD oraz przekazanie dokumentacji właściwym organom prowadzącym.

Czy to koniec edukacji wyjazdowej?

Samo wygaszenie Domów Wczasów Dziecięcych nie oznacza zakazu organizowania zielonych szkół czy wyjazdów edukacyjnych. Nadal będą mogły odbywać się wycieczki szkolne oraz zajęcia poza szkołą.

Otwartym pozostaje jednak pytanie, czy placówki, które przez dziesięciolecia specjalizowały się w organizowaniu edukacyjnych pobytów dzieci, znajdą nowe miejsce w systemie oświaty lub będą mogły kontynuować działalność w innej formule.

Dyskusja wokół Domów Wczasów Dziecięcych pokazuje szerszy problem zmian zachodzących w polskiej edukacji. Dla jednych jest to uporządkowanie systemu, dla innych utrata wyspecjalizowanych placówek, które przez lata wspierały rozwój i edukację tysięcy uczniów.

Autorka tekstu: Aleksandra Ślozowska

Jeśli uważasz, że to co robimy ma sens, to możesz wspierać codzienne działania Fundacji Twoje VETO na kilka sposobów – szczegóły w menu WSPARCIE.